Stel je een kosmische reus voor die zo kolossaal is dat hij hele sterrenstelsels in de schaduw stelt: astronomen hebben zojuist Porphyrion onthuld, het meest gigantische paar zwarte gatenjets dat ooit is gedetecteerd—met een verbazingwekkende lengte van 23 miljoen lichtjaar van punt tot punt! Dat is gelijk aan het achter elkaar plaatsen van 140 Melkwegstelsels, of ongeveer 140 keer de diameter van ons thuisstelsel. Deze tweelingstromen van gemagnetiseerd plasma barsten voort uit een supermassief zwart gat dat zich bevindt in een verre, massieve sterrenstelsel (ongeveer 10× de grootte van de Melkweg) op zo'n 7,5 miljard lichtjaar afstand—terwijl het universum minder dan de helft van zijn huidige leeftijd had. Opgemerkt dankzij de LOFAR-radiotelescoop van Europa (perfect voor het opvangen van zwakke, laagfrequente emissies van oud plasma), schiet Porphyrion ver voorbij zijn gaststelsel, diep het kosmische web in. We hebben het over structuren op de schaal van kosmische leegtes, die energie uitstoten die gelijk is aan triljoenen zonnen over miljoenen jaren. Waarom dit verbazing wekt: zwarte gatenjets zijn geen gewone vuurwerkshows—ze zijn krachtige regelaars van het universum. Op deze ongekende schaal vullen ze het intergalactische medium met warmte en turbulentie, verstikken ze de stervorming in naburige sterrenstelsels, herverdelen ze materie over enorme afstanden en vormen ze de grootschalige architectuur van de kosmos. Theoretisch werd de groei van jets ooit beperkt tot ongeveer 5 miljoen lichtjaar vanwege instabiliteiten; Porphyrion doorbreekt die limiet, wat suggereert dat deze monsters zelfs invloedrijker waren in het vroege universum dan we ons realiseerden—en dat er waarschijnlijk nog veel meer van zulke reuzen daarbuiten rondzwerven. (Kunstenaarsindrukken tonen de epische schaal: klein gaststelsel in het midden, jets die als kosmische zoeklichten de duisternis doorboren.) Gepubliceerd in Nature (september 2024): Martijn S. S. L. Oei et al., “Zwarte gatenjets op de schaal van het kosmische web.” Gedetecteerd via LOFAR, met vervolg van GMRT, DESI en meer. Het universum is net een stuk wilder geworden.