Vitalik Buterin vừa xuất bản một bài báo có tựa đề "Cân bằng quyền lực" Tóm tắt bài “Balance of power” của Vitalik Buterin (30/12/2025) 1. Vấn đề trung tâm - Xã hội hiện đại vừa cần tiến bộ, vừa sợ ba nguồn quyền lực lớn: Big Government, Big Business, và Big Mob (đám đông/xã hội dân sự khi bị hợp nhất thành phong trào cực đoan). Trước đây, các lực này tự cân bằng nhờ hạn chế tự nhiên (khoảng cách, chi phí phối hợp). Thế kỷ 21 phá vỡ giả định đó: công nghệ, tự động hóa và quy mô toàn cầu khiến mọi “Big X” đều mạnh lên và va chạm thường xuyên. 2. Cách tiếp cận: cân bằng quyền lực - Nhà nước nên là “luật chơi” hơn là “người chơi”: pháp quyền, phân quyền, tự do dân sự, phân cấp, đa cực. - Doanh nghiệp lớn gây hại theo hai cách: ác (tối ưu lợi nhuận làm lệch lợi ích xã hội, thao túng môi trường) và nhạt (đồng dạng hóa, rủi ro thấp, “vô hồn”). Gốc rễ là đồng nhất động cơ (lợi nhuận) và đồng nhất tác nhân (quy mô lớn). - Big Mob tốt khi đa nguyên, xấu khi bị hợp nhất quanh một lãnh tụ/mục tiêu duy nhất (dân túy). 3. Cân bằng giữa các lực - Dân chủ tư bản là thế cân bằng giữa nhà nước và doanh nghiệp. Từ thiện tỷ phú có ích khi bù đắp những gì thị trường và chính phủ bỏ sót, nhưng nguy hiểm khi hòa làm một với quyền lực nhà nước. Truyền thông và xã hội dân sự đóng vai trò “đối trọng” nếu không bị một chiều áp đảo. 4. Cốt lõi kinh tế: kinh tế theo quy mô (economies of scale) Quy mô giúp tiến bộ nhanh nhưng dễ dẫn tới tập trung quyền lực (kẻ mạnh ngày càng mạnh). Trước đây có hai lực cân bằng: phi hiệu quả theo quy mô và lan tỏa (diffusion). Hiện nay, công nghệ, tự động hóa và sản phẩm độc quyền làm quy mô tăng nhanh hơn lan tỏa, nhất là lan tỏa quyền kiểm soát. 5. Lời giải: “bắt buộc lan tỏa” (mandate diffusion) - Chính sách: tiêu chuẩn mở (USB-C), cấm non-compete, copyleft (GPL), chuyển giao công nghệ, thuế/định giá IP khuyến khích mở. - Adversarial interoperability: tương tác không xin phép để giảm khóa chặt nền tảng (client thay thế, extension lọc nội dung, sửa chữa độc lập, giao diện khác nhưng vẫn tương thích mạng). - Plurality (Weyl, Audrey Tang): hợp tác xuyên khác biệt để hưởng lợi quy mô mà không hợp nhất thành một tác nhân duy nhất. => Trọng tâm là lan tỏa phương tiện sản xuất, không chỉ phân phối tiền. 6. An toàn cho đa cực: d/acc - Lo ngại “thế giới dễ tổn thương” thường dẫn tới tập trung quyền lực. d/acc đề xuất xây dựng công nghệ phòng thủ mở, theo kịp tấn công, để giảm nhu cầu tập trung vì sợ hãi. 7. Đạo đức đa nguyên - Không cấm sức mạnh, cũng không thần thánh hóa sức mạnh: không được bá quyền, nhưng được khuyến khích tạo tác động và trao quyền cho người khác (“power to” thay vì “power over”)....