Mười năm đồng tiền, Zcash cũng có khủng hoảng trung niên Ngày 7 tháng 1, đội ngũ phát triển cốt lõi của Zcash đã đồng loạt từ chức. Không phải một hai người nổi loạn, mà là toàn bộ Electric Coin Company, khoảng 25 người, CEO dẫn đầu, tất cả đều ra đi. Công ty này có một tên viết tắt là ECC, là nhà phát triển chính đứng sau Zcash. Bạn có thể hiểu là, nhóm người viết mã đó, không làm nữa. Tin tức vừa ra, $ZEC đã giảm giá 20%. Một kiến thức thú vị, Zcash, đã gần mười tuổi. Ngày 28 tháng 10 năm 2016 ra mắt, sớm hơn thời điểm nhiều người tham gia vào thị trường tiền điện tử. Điểm bán hàng năm đó là "giao dịch riêng tư", bên gửi, bên nhận, số tiền đều được mã hóa, trên chuỗi không thể nhìn thấy gì. Nhưng thực tế là, sau chín năm ra mắt, chỉ có chưa đến 1% giao dịch ZEC thực sự sử dụng tính năng này. 99% còn lại, vẫn đang chạy trần. Đã chín năm, sản phẩm không ai sử dụng, đội ngũ vẫn đang cố gắng. Giá đồng tiền từ hơn 3000 đô la khi mới ra mắt vào năm 2016, đã giảm xuống còn 15 đô la vào tháng 7 năm 2024. Rồi vào cuối năm 2025, $ZEC bỗng nhiên tăng giá. Đầu năm vẫn loanh quanh 40 đô la, đến ngày 7 tháng 11 đã vọt lên 744 đô la, vốn hóa vượt 10 tỷ, quay trở lại top 20. Câu chuyện về đồng tiền riêng tư đã im ắng nhiều năm, bỗng nhiên lại trở nên hấp dẫn. Tốt, giá đồng tiền đã tăng gần 800%, rồi sau đó, "đội ngũ phát triển đã bỏ đi". Câu chuyện này nghe giống như kịch bản của một người đàn ông trung niên. Mua một chiếc Porsche, rồi ly hôn. Nhận thưởng cuối năm, rồi tan rã. Khi tiền ít, mọi người là đồng đội, khi có nhiều tiền, bắt đầu tranh cãi ai là người quyết định. Cãi nhau về cái gì? Một ví gọi là Zashi. Zashi là ví di động mà ECC phát hành vào đầu năm 2024, chủ yếu nhấn mạnh "tính năng riêng tư mặc định được bật". Đây là cổng vào quan trọng nhất cho người dùng trong hệ sinh thái Zcash. Đội ngũ ECC muốn tư nhân hóa Zashi, thu hút đầu tư bên ngoài, biến nó thành một công ty khởi nghiệp có thể huy động vốn và phát triển nhanh chóng. Nhưng ECC không phải là một công ty độc lập. Năm 2020, ECC đã được đưa vào một tổ chức phi lợi nhuận gọi là Bootstrap, là một cấu trúc 501(c)(3) của Mỹ. Nói đơn giản là, cấu trúc này được sử dụng cho các tổ chức từ thiện và tổ chức công ích. Lợi ích là không phải nộp thuế, bất lợi là kiếm được tiền không thể chia cho người của mình, cách xử lý tài sản phải nghe theo hội đồng quản trị. Năm đó làm như vậy là để tuân thủ quy định, tránh áp lực quản lý của SEC. Trong thị trường gấu, không ai quan tâm đến những chi tiết này, dù sao cũng không có tiền để chia. Bây giờ hội đồng quản trị Bootstrap nói, không được. Lý do của hội đồng quản trị là: Chúng tôi là tổ chức phi lợi nhuận, có nghĩa vụ pháp lý để bảo vệ lợi ích của nhà tài trợ. Tư nhân hóa Zashi có thể vi phạm pháp luật, có thể bị kiện, có thể bị tấn công chính trị. Họ còn đưa ra một ví dụ: bạn xem OpenAI, muốn chuyển từ phi lợi nhuận sang lợi nhuận, đã bị bao nhiêu người kiện. Cựu CEO của ECC, Josh Swihart không nghĩ như vậy. Ông đã nói trên Twitter rằng hành động của hội đồng quản trị là "hành vi quản lý ác ý", khiến đội ngũ "không thể thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả và có phẩm giá". Ông đã sử dụng một thuật ngữ pháp lý gọi là "constructive discharge", có nghĩa là mặc dù không bị sa thải, nhưng điều kiện làm việc đã bị thay đổi đến mức không thể làm được, tương đương với việc bị ép ra đi. 25 người cùng bị ép ra đi. Cùng lúc đó, Swihart đã chỉ đích danh bốn thành viên hội đồng quản trị: Zaki, Christina, Alan, Michelle. Ông đã ghép bốn chữ cái đầu của họ lại, gọi là "ZCAM". ZCAM. Nghe giống như SCAM. Không biết có phải cố ý không. Trong bốn người này, Zaki Manian có nhiều câu chuyện nhất. Ông là người kỳ cựu trong hệ sinh thái Cosmos, từng là thành viên cốt lõi của Tendermint. Năm 2020, sau khi công khai cãi nhau với người sáng lập Jae Kwon, ông đã từ chức. Năm 2023, FBI đã thông báo cho ông rằng trong một dự án mà ông phụ trách có hai nhà phát triển là đặc vụ Bắc Triều Tiên. Sau khi biết, ông đã giấu kín trong 16 tháng mới công khai. Vào tháng 10 năm 2024, Jae Kwon đã công khai chỉ trích ông "thiếu trách nhiệm nghiêm trọng" và "phản bội lòng tin của cộng đồng". Bây giờ, ông là thành viên của hội đồng quản trị Zcash. Ngày hôm sau sau khi từ chức, đội ngũ ECC cũ đã công bố thành lập công ty mới, mã hiệu CashZ. Họ nói sẽ sử dụng mã nguồn của Zashi để làm một ví mới, sẽ ra mắt trong vài tuần. Người dùng Zashi hiện tại có thể chuyển đổi một cách liền mạch. "Chúng tôi vẫn là cùng một đội ngũ, cùng một sứ mệnh: xây dựng đồng tiền riêng tư không thể ngăn cản." Không phát hành đồng tiền mới, không khởi động lại, chỉ là đổi vỏ bọc để tiếp tục làm. Điều này, chúng tôi cảm thấy điều mỉa mai nhất là thời điểm. Khi ZEC ở mức 15 đô la, không ai quan tâm ai quản lý ví. Khi tăng lên 500 đô la, giá trị của Zashi trở thành vấn đề sống còn. Có tiền rồi, mới biết ai là người thân. Cùng là mâu thuẫn giữa tổ chức phi lợi nhuận và đội ngũ khởi nghiệp, kết cục của OpenAI là hội đồng quản trị thua, kết cục của Zcash là đội ngũ ra đi. Ai thắng không biết, nhưng mâu thuẫn này thực sự tồn tại phổ biến trong các dự án tiền điện tử. Swihart đã viết một đoạn trên trang web của CashZ, giải thích lý do tại sao ông phải ra đi: "Mô hình quỹ phi lợi nhuận là di sản của thời kỳ tuân thủ trong ngành công nghiệp tiền điện tử. Thời kỳ đó, các dự án cần 'bộ đệm tuân thủ' để bảo vệ bản thân. Nhưng những bộ đệm này đã mang lại quan liêu và sự khác biệt về đường lối. Các công ty khởi nghiệp có thể mở rộng nhanh chóng, tổ chức phi lợi nhuận thì không." Ông còn nói: "Những người đã ở trong ngành công nghiệp tiền điện tử vài năm đều biết, sự ràng buộc giữa quỹ phi lợi nhuận và công ty khởi nghiệp công nghệ là nguồn gốc của những bi kịch vô tận." Quả thực là bi kịch vô tận. Năm 2023, khi Zooko từ chức CEO, đã có tin tức rằng ông và Swihart có bất đồng. Vào tháng 1 năm 2025, thành viên hội đồng quản trị của Zcash Foundation, Peter Van Valkenburgh cũng đã từ chức. Đồng tiền mười năm, những người cần ra đi đã ra đi gần hết. Có người đã hỏi trên Twitter: Zcash sẽ chết sao? Chuỗi vẫn đang chạy. Mã vẫn còn. Chỉ là những người viết mã đã thay một nhóm mới. Nhưng Swihart nói đúng, mâu thuẫn giữa phi lợi nhuận và công ty khởi nghiệp là bệnh chung của ngành này. Cosmos đã cãi nhau. Quỹ Ethereum đã cãi nhau. Quỹ Solana cũng đã cãi nhau. Sự khác biệt chỉ là cách thức và cường độ cãi nhau. Zcash đã chọn cách đơn giản nhất. Tan rã.