Tlen przeciwstawia się czasowi na świcie wszechświata. Patrząc wstecz niemal do początku za pomocą Teleskopu Kosmicznego Jamesa Webba, astronomowie odkryli szokującą niespodziankę w ultra-dalekiej galaktyce JADES-GS-z14-0: obfitość tlenu — wytworzonego w sercach masywnych gwiazd — już kwitnącego, gdy kosmos miał zaledwie 300 milionów lat. Młody wszechświat był prawie czystym wodorem i helem, a cięższe pierwiastki miały pojawić się dopiero po miliardach lat. A jednak tutaj, w tej rekordowej galaktyce (przesunięcie ku czerwieni z ≈ 14.18), tlen świeci jasno, domagając się wielu pokoleń gwałtownego narodzin gwiazd, wybuchowych śmierci i szybkiej chemicznej zanieczyszczenia — wszystko to działo się w zawrotnym tempie, znacznie szybciej, niż przewidywał jakikolwiek standardowy model. Obfitość jest oszałamiająca: około 10 razy więcej ciężkich pierwiastków (metali) niż teoria pozwalała na tak starożytną epokę. Ta galaktyka nie jest tylko chemicznie dojrzała — jest także niespodziewanie duża, jasna i dynamiczna, co sugeruje, że wczesny wszechświat był dzikim, energetycznym miejscem, gdzie galaktyki rosły, ewoluowały i wzbogacały się w kosmicznym hiper napędzie. Jeśli JADES-GS-z14-0 jest znakiem tego, co nas czeka (a nie dziwnym wyjątkiem), być może będziemy musieli przepisać całą oś czasu, jak pierwsze galaktyki zapaliły się, dorosły i zasadziły składniki dla planet — a być może życia — znacznie wcześniej, niż kiedykolwiek sobie wyobrażaliśmy. Młody kosmos nie był cichą żłobkiem… to była płonąca kuźnia. Kluczowe prace badawcze Sander Schouws i in., „Wykrycie [OIII] 88 μm w JADES-GS-z14-0 przy z = 14.1793”, arXiv (2025) Stefano Carniani i in., „Burzliwe życie jasnej galaktyki przy z = 14: wzbogacenie metali, sprzężenie zwrotne i niski ułamek gazu?”, arXiv (2025) Wszechświat ciągle nam przypomina: nie podąża za naszymi harmonogramami.